Prof. dr. Marta Fiocco aan het woord
Over haar onderzoek naar wiskundige modellen om de overlevingskans voor kinderen met botkanker te voorspellen
Wiskundige en hoogleraar Marta Fiocco, werkt met steun van KiKa, aan het oplossen van vragen binnen de kinderoncologie. Recentelijk ontdekte ze dat de kans op overleving bij kinderen met een Ewing-sarcoom (botkanker) niet afneemt, als zij chemotherapie krijgen met lagere of uitgestelde doses. Dit is belangrijk nieuws, omdat veel kinderen vanwege ernstige bijwerkingen niet de aanbevolen behandeling kunnen volhouden. Fiocco vertelt: “Met wiskunde draag ik mijn steentje bij om alle kinderen met kanker te genezen.”
Een zaadje geplant
Het enthousiasme voor wiskunde van Prof. dr. Marta Fiocco gaat terug tot diep in haar jeugd. “Als kind vond ik wiskunde al leuk”, vertelt Fiocco. Haar ouders, zelf ook wiskundeliefhebbers, inspireerden haar. “Mijn moeder ging na de basisschool werken als naaister en leerde me rekenen. Terwijl mijn vader, als timmerman, me liet oefenen met hoe ik meters kon omrekenen naar centimeters en decimeters.”
Toen Fiocco eenmaal ging studeren, was de studie statistiek een logische stap. “Ik leerde hoe je met wiskundige modellen patronen ontdekt in gegevens en daar conclusies uit trekt.”
Tijdens en na haar studie werkte Fiocco als wiskundedocent op een middelbare school in Italië, totdat ze haar grote liefde naar Nederland volgde in 1992. Haar wetenschappelijke carrière startte een jaar later in Leiden, bij het Mathematisch Instituut. Daar promoveerde ze in 1997 in de mathematische statistiek.
Van abstracte wiskunde naar oplossingen
De mathematische statistiek in haar proefschrift was heel theoretisch, en meer gericht op het bewijzen van eigenschappen van statistische modellen dan op de toepassingen daarvan op concrete problemen. Op een bepaald moment deed zich de gelegenheid voor om bij het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) wiskunde te gebruiken om échte medische problemen op te lossen. “Die kans greep ik.”
Fiocco stuitte toen per toeval op het onderwerp kinderkanker. Dit raakte haar zo, dat ze het niet meer los liet. “Bij mijn eerste bezoek aan het Máxima stonden de tranen in mijn ogen. De zieke kinderen die je daar ziet raken me diep.”
Inmiddels is Fiocco in Nederland dé nauwst betrokken wiskundige bij kinderkankeronderzoek. “Ik vind het heel waardevol om mijn kennis te gebruiken voor een beter leven voor kinderen met kanker.”
Wiskundige modellen voor kinderkanker
“Al mijn onderzoeken starten met échte vragen uit de praktijk. Mijn team en ik gebruiken vervolgens wiskundige kennis om antwoorden te vinden.” Lachend voegt ze eraan toe: “Het is geen magie, maar wiskunde. Zo helpen we artsen om betere keuzes te maken in de spreekkamer. Mijn theoretische achtergrond is cruciaal voor het onderzoek dat ik doe.”
Voor het KiKa onderzoek waar Fiocco momenteel aan werkt kwam de inspiratie uit de spreekkamer van kinderoncoloog en hoogleraar Hans Merks. Wekelijks ziet hij kinderen met een Ewing-sarcoom, een vorm van botkanker die jaarlijks bij ongeveer dertien kinderen in Nederland voorkomt. De chemotherapie die zij krijgen is zwaar, soms té zwaar. Artsen hebben binnen de behandelrichtlijn ruimte om bij kinderen de dosis te verlagen of de behandeling te vertragen. Merks vroeg zich af of dit de kans op overleving verkleint.
Fiocco licht toe: “Zulke situaties zorgen voor veel onzekerheid en spanning bij artsen én families. Door dit onderzoek konden we hen geruststellen: deze aanpassingen verkleinen de overlevingskans niet in de eerste vijf jaar na diagnose. Met deze kennis kunnen we behandelrichtlijnen binnen en buiten Nederland verbeteren. Ik ben KiKa enorm dankbaar dat ze dit onderzoek mogelijk maken.”
Toekomstdroom
Met het motto ‘Math will save the children’ (wiskunde zal de kinderen redden) zet Fiocco zich samen met haar team elke dag in voor kinderen met kanker. “Mijn droom is dat wiskunde kinderartsen helpt om voor elk kind de beste behandeling te kiezen. Zo vergroten we de overlevingskansen en verkleinen we het risico op ernstige gevolgen, zoals gehoorschade. Ik ben trots dat ik daaraan kan bijdragen.”
Prof. dr. Marta Fiocco is een geboren en getogen Italiaanse. Tijdens en na haar studie statistiek gaf ze wiskundeles op een middelbare school. Ze werkte ook voor het onderzoekscentrum van Fiat in Turijn (Italië). In 1992 vertrok ze naar Nederland en startte haar academische carrière bij het Mathematisch Instituut van Universiteit Leiden, waar ze promoveerde in de mathematische statistiek. Inmiddels werkt Fiocco al meer dan twintig jaar in Leiden en is ze werkzaam bij het Mathematisch Instituut van de Universiteit Leiden en het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Ze leidt haar eigen onderzoeksgroep (DASPO; Data Analysis and Survival for Personalised Oncology). Fiocco is ook verbonden aan het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie in Utrecht. Haar onderzoek, deels gefinancierd door KiKa, richt zich op het vakgebied medische statistiek. Hierbij worden wiskundige modellen ontwikkeld om vragen uit de zorg te beantwoorden. Ze onderzoekt bijvoorbeeld of artsen de chemotherapiebehandeling bij kinderen met botkanker kunnen aanpassen, zonder dat dit hun overlevingskansen verkleint. Sinds april 2021 is Fiocco hoogleraar Toegepaste Wiskunde aan de Universiteit Leiden en het LUMC. Ze is getrouwd en heeft twee dochters van 26 en 28 jaar.
